Phần 5: Những bài học và khởi nghiệp

Đăng ngày

Công ty du lịch mà tôi được tuyển vào làm đầu tiên, hiện tại là công ty Phoenix Voyages, một công ty của người Pháp, chuyên thị trường tour inbound khách Pháp. Lúc đó công ty nằm trên đường Thái Văn Lung, sau chuyển qua đường Chu Mạnh Chinh và hiện tại là ở Quận 2. Mang tiếng là làm điều hành tour nhưng tôi lúc đó mới 19 tuổi và người thì nhỏ con nên trong mắt mọi người chỉ là một đứa con nít. Hơn nữa cũng không biết gì về công việc văn phòng.

Tôi được một cái bàn ngồi trong phòng điều hành tour với vài anh chị. Trong mấy tháng đầu, tôi cũng không biết công việc mình được giao là gì, làm gì, ai quản lý trực tiếp chứ đừng nói là KPI, hay là incentive, career path. Vậy nên công việc chính là chạy việc vặt, như mua đồ ăn cho mấy anh chị trong phòng, gửi fax booking đặt phòng, đặt khách sạn, lưu hồ sơ,… Biết mình không có kinh nghiệm, khi mọi người đã về, tôi ngồi mở hồ sơ tour ra xem trong đó có cái gì, lộ trình tour, báo giá, đặt phòng, đặt khách sạn, ghi chú hồ sơ,… dần dần cũng biết được nhiều thứ. Anh giám đốc tạo điều kiện giao thêm việc để tôi có cơ hội học hỏi. Dần dần tôi thụ lý trọn vẹn phần đặt dịch vụ như nhà hàng, khách sạn, xe và sắp xếp hướng dẫn viên.

Thời điểm đó mấy anh chị trong phòng rất hay cãi nhau về phần công việc mà không ai muốn nhận: tour FIT (Free Independent Traveler hoặc Free Independent Tourist), một nhóm khách hàng nhỏ, thường là các gia đình 2-5 người không thông qua đại lý mà liên hệ trực tiếp với công ty. Có lẽ vì việc thì thêm mà không được quyền lợi gì hơn nên ai cũng đẩy qua, đẩy lại cho người khác, trong khi thật lòng tôi đang mong được giao việc và tôi nghĩ là mình có khả năng làm được việc này. Nghĩ vậy, tôi bèn viết một email dài ơi là dài cho anh giám đốc để năn nỉ anh cho tôi phụ trách luôn phần đó. Anh giám đốc đồng ý, đầu tư cho tôi một cái máy tính riêng, một cái điện thoại bàn riêng. Lúc đó tôi tự nhiên thấy mình có thêm nhiều giá trị và tự nhủ "mình là trưởng phòng của cái phòng của mình và cũng là cái bàn của mình".

Sau một thời gian, anh giám đốc ngày càng tin tưởng giao cho tôi hầu như toàn bộ phần việc đàm phán với hướng dẫn viên, nhà xe, đặt khách sạn cộng thêm phần quản lý các booking tour FIT. Tôi còn nhớ lúc đó có tour cho một nhà báo bên Pháp qua khảo sát để viết bài du lịch về Việt Nam, công ty coi trọng tour này vì nếu phục vụ nhà báo không đàng hoàng thì sẽ rất nguy hiểm cho uy tín công ty. Tôi được cử đi miền tây cùng cô Natali - trợ lý điều hành người Pháp và cô nhà báo. Lúc đó, được cơ hội ngồi xe hơi riêng, về đến chợ Bình Mình, tôi bảo anh tài xế ghé chợ một chút để tôi chào Má đang bán tàu hủ trong chợ. Nói thì nói vậy nhưng trong lòng là muốn ra ‘oai’ để Má thấy mà vui, nở mặt, nở mày với mấy bạn hàng trong chợ. Khi xe đậu lại gần chỗ Má đang bán tàu hủ và tôi bước xuống, cả khu chợ tò mò dòm ngó, trầm trồ bàn tán xì xào ca ngợi con Dì Sáu thế này thế nọ. Thấy được niềm vui rưng rưng nước mắt của Má, trong lòng tôi có một phần tự mãn theo kiểu con nít mới lớn, một phần hãnh diện, một phần háo hức cho sự nghiệp trước mắt…

Chưa được bao lâu, chỉ khoảng 1 năm hơn, công việc của tôi ngày một tốt, kiến thức ngày một nhiều hơn, được anh giám đốc tin tưởng nhiều hơn và thương hơn nên tôi càng thêm kiêu căng, tự phụ. Cho mình đã đủ giỏi, tôi mang theo người cái mộng thăng chức, thêm lương. Không một lời kiến nghị xin tăng lương hay xin thăng chức, tôi âm thầm kiếm một công ty khác có mức lương cao hơn và rồi xin nghỉ việc đột xuất bằng một email dài và ‘gian dối’. Trong thư tôi nói với anh giám đốc là tôi không thể ở Sài Gòn được nữa vì sức khoẻ của Ba ở quê không tốt, tôi phải về quê kiếm gì đó làm gần nhà để lo cho Ba. Tôi cứ nghĩ rằng cái email dài dòng đầy nước mắt ‘gian dối’ đó sẽ khiến cho anh giám đốc chấp nhận đơn nghỉ việc kiểu trẻ con của tôi mà không hờn giận. Tôi vào làm công ty mới với mức lương cao hơn, cả Ba Má, hay anh giám đốc hoặc đồng nghiệp cũ, không ai biết tôi đang làm gì.

Một ngày nọ, tôi nhận được điện thoại từ quê gọi lên nhà trọ, Ba bảo tôi về quê liền trong ngày mà không nói lý do. Tôi sắp xếp về ngay, trong lòng lo lắng, Ba có vẻ rất giận dữ, tôi không biết chuyện gì. Thì ra, anh giám đốc không hề giận hờn gì về cái lá đơn xin nghỉ việc ‘tào lao’ của tôi mà lại thông cảm cho hoàn cảnh mà tôi đã kể lể nên bảo anh tài xế chở anh ấy về quê tìm nhà tôi cho bằng được. Mục đích của anh giám đốc xuống tận nhà ở quê là để tìm hiểu xem anh ấy có giúp tôi thêm được gì và để khuyên tôi trở lại Sài Gòn vì ở dưới quê thì sẽ không có tương lai mà công việc tôi thì đang tốt. Nhà tôi ở quê lúc đó đâu có số nhà, địa chỉ như ở thị xã, chỉ có ghi là tổ và khóm và thường thì chỉ có tổ trưởng (giống tổ trưởng của tổ dân phố trên Sài Gòn) mới biết ai là ai và nhà ở đâu.

“Trời xui đất khiến” anh giám đốc hỏi mấy người trong chợ. Hỏi mấy nhà không ai biết vì có ai biết tên “Tỉnh” đâu, ở chợ thì người ta chỉ biết dì Sáu tàu hủ, hoặc hỏi Sáu Triệu làm tàu hủ thì mới biết. Anh giám đốc hỏi cả buổi cũng tìm được người chỉ nhà khi mô tả nhà tôi nhà làm tàu hủ, có Ba bị liệt ngồi xe lăn. Người ta chỉ anh ấy về xóm nhà tôi, anh giám đốc lại xuống xóm hỏi tiếp, mất cả ngày cuối cùng anh ấy cũng tìm được nhà tôi lúc gần 5h chiều. Qua câu chuyện trao đổi giữa Ba tôi với anh giám đốc, cái cớ để tôi nghỉ việc mà không một tờ đơn xin nghỉ trước, một lý do được dựng lên không hề có thật, đã bị phanh phui. Ba bảo “mày phải lên xin lỗi người ta, mang ơn người ta mà lại làm vậy….” rồi Ba thuyết giảng cho một hơi đạo lý làm người. Tôi xấu hổ, không mặt mũi nào gặp lại anh giám đốc nên viết một email dài xin lỗi. Anh giám đốc trả lời email chỉ có một câu “sau này em lớn lên em sẽ biết, một khi niềm tin bị đánh mất rồi thì rất khó mà lấy lại”. Nhớ lại mới thấy mình quá trẻ con, tham lam và thiển cận. Anh giám đốc thương hoàn cảnh khó khăn nên có mấy lần về quê, anh ấy cho tiền thêm từ tiền túi của ảnh, nói là để mua cái này, cái kia thêm cho Ba, lần cuối cùng anh ấy còn cho thêm tiền để tôi về mua cho Ba cái xe lăn mới, vậy mà tôi phụ lòng và còn lừa dối anh ấy. Cách đây 5 năm, tôi có email hỏi thăm, nhắc lại chuyện ngày xưa, bày tỏ lòng biết ơn anh ấy vì những gì tôi đã học được. Những gì tôi có ngày hôm nay một phần rất lớn là nhờ công ty đâu tiên và nhờ người sếp đầu tiên là anh ấy. Anh có hồi âm chúc mừng và nói cũng không còn giận gì. Cách đây 1 năm, vô tình hai anh em gặp lại nhau trong phòng Gym của The Manor ở Nguyễn Hữu Cảnh, gặp luôn cả ông chủ tịch hội đồng công ty, mười mấy năm trời… tôi vừa vui mừng vừa hỗ thẹn vì chuyện ngày xưa. Hai anh em có hứa ăn tối với nhau để tâm sự mà rồi ai cũng bận nên vẫn chưa hẹn được.

Kinh nghiệm ở công ty này chỉ được có hơn 1 năm nhưng những bài học vỡ lòng từ việc điều hành công ty trong quá trình khởi nghiệp là vô giá. Từ những cái nhỏ nhặt trong việc tạo văn hoá công ty, đối đãi với nhân viên, quản lý nội bộ, con người, cấu trúc công việc, lãnh đạo... tôi đã học được rất nhiều từ năm đầu tiên này.

Trong những bài học đó, bài học về sự chân chính, trung thực, chân thành, và lòng biết ơn lại càng không có thước để đo lường. Tôi cũng học được rằng, mình đôi khi không thể trả ơn những người đã giúp mình mà mình chỉ có thể giúp đỡ lại người khác như là một quy luật của cuộc đời.

Một sai lầm kế tiếp nữa là tôi lại nhảy lung tung từ công ty du lịch này này sang công ty du lịch nọ, vẫn không xác định được mình muốn gì và định hướng tương lai ra sao. Chỉ có một khát khao duy nhất là khi làm việc cho anh giám đốc trong công ty du lịch đầu tiên thì trong đầu cứ nghĩ mãi một việc “anh ấy hơn 30 tuổi, hơn mình mười mấy tuổi, mình sau này có thể thành công hơn anh ấy” rồi trong đầu cứ đặt mục tiêu là “25 tuổi phải có công việc ổn định, 30 tuổi phải thành công, 35 tuổi phải giàu” mà cũng chẳng biết thành công nghĩa là sao, giàu là giàu bao nhiêu, giàu cái gì và giàu để làm gì. Tuy nhiên, những khát khao mơ hồ đó lại là động lực tôi luôn tìm kiếm một cái gì đó ngoài kia mà chưa biết là gì. Sau gần 3 năm trời nhảy việc hết 5 công ty du lịch, tôi quyết định tự mình làm cái gì đó, không muốn làm cho bất kỳ ai nữa vì hình như tôi chẳng chịu nghe lời ai và cũng không có ai để tôi kính phục mà đi theo. À có, anh giám đốc đầu tiên, nhưng đã muộn mà cũng không có cơ hội để làm lại nữa.

Trong thời gian làm việc trong một công ty du lịch năm 2003, tôi quen một kỹ sư phần mềm người Anh, ông ấy cung cấp phần mềm đặt phòng khách sạn online cho công ty du lịch mà tôi làm. Tôi đề xuất hai bên hợp tác, làm một cái gì đó vì tôi cũng mê mấy cái dọc phá máy tính từ nhỏ. Ông ấy có cái web tên là accessvietnam.net, ông ấy đề xuất tối ưu hoá web này để bán quảng cáo cho các công ty du lịch, khách sạn và nhà hàng ở Việt Nam. Tôi viết lại nội dung web, sắp xếp lại, design lại, đưa vị trí web lên trang nhất của google khi dùng từ khoá như “restaurants in vietnam, hotels in Vietnam, bars in Vietnam”. Hơn nửa năm trời, vị trí web lên hạng 1-5 trang đầu Google. Tôi thiết kế brochure đi bán quảng cáo cho các nhà hàng, khách sạn 1-3 sao. Trớ trêu thay, khi đi sale, các nhà hàng khách sạn này hỏi Google là gì, có người không biết nó hoạt động thế nào, cuối cùng chỉ bán được 2 cái quảng cáo cho 2 cái bar ở Nha Trang của người nước ngoài, được hơn 100 đô, xem như sụp đổ hoàn toàn, lại trở về tay trắng. Nhờ ông bạn người Anh này giúp đỡ, trả lương để tôi phụ ông ấy lập trình phần mềm của ông ấy, những phần cơ bản, sống qua ngày.

Tôi lại tiếp tục xây dựng ước mơ khác về IT. Thấy lập trình web site còn mới mẻ, tôi học cách thiết kế web, lập trình rồi lưu video lại cách lập trình web bằng tiếng Anh, bán video hướng dẫn lập trình web. Đêm ngày mày mò, sau gần nữa năm tôi chính thức bán “membership” cho những ai muốn tải video về để học. Thu nhập được hơn 300 đô, trả qua Paypal. Paypal không thể trả khi chưa đủ mức tiền tối thiểu 600 đô. Đợi dài cổ, đủ 600 đô, Paypal chuyển tấm check về, tôi đem ra ngân hàng Vietcombank, cô nhân viên ngân hàng thậm chí không biết tấm check này là gì, ngân hàng khác thì nói không thể đổi, Paypal thì lúc đó không chuyển khoản về Việt Nam, tôi cầm tấm check mà nước mắt hai hàng chảy như mưa, không hiểu sao sự việc có thể như vậy, lại một lần nữa, trắng tay và nợ nần.

Từ bỏ mộng về IT, tôi tận dụng những cái có thể làm được để tự làm thêm một cái gì đó. Lúc làm việc cùng ông bạn IT người Anh, tôi có giúp ông ấy việc thành lập giấy phép văn phòng đại diện ở Việt Nam, lo mấy việc về visa cho ống ấy, thuế, mua máy móc thiết bị văn phòng và những việc hành chính khác. Tôi nảy xin ra ý định nếu ông ấy cần thì chắc nhiều người nước ngoài vào Việt Nam cũng cần. Tôi thành lập một công ty trong phòng trọ, tên là tư vấn đầu tư Hoàn Thiện, rồi lập một trang web giới thiệu dịch vụ thành lập văn phòng, chi nhánh ở Việt Nam. Công việc làm chính xác lúc đó là xin giấy phép, con dấu, tìm văn phòng thuê, trang trí, mua máy móc thết bị, đăng tuyển nhân viên v.v. và người nước ngoài chỉ qua Việt Nam là có một văn phòng đầy đủ để hoạt động. Được 2 khách hàng nhưng thu nhập cũng khá tốt vì lo trọn gói rất nhiều việc, mỗi khách hàng như vậy cũng được hơn một ngàn đô nhưng phải mất mấy tháng mới xong một hợp đồng. Trong 2 khách hàng đó, có một khách hàng Ấn độ, tôi đứng tên dùm người ta thành lập công ty TNHH, điều hành mọi việc, cũng nhờ được người ta tin tưởng nên sau này và đến giờ vẫn còn là người bạn đáng tin của họ. Một  khách hàng kia là người Canada, ông này là điểm nhấn của việc ra đời công ty Immigration, công ty con đầu tiên của IMM Group. Nhờ ông khách này chia sẻ thông tin có chương trình đầu tư định cư Canada ở đất nước của ông ấy nên cũng từ đó, công ty Immigration (công ty TNHH Di trú) ra đời, được đổi tên từ công ty TNHH Tư Vấn Đầu tư Hoàn Thiện. Công việc khởi nghiệp đến đây coi như bước sang trang mới. Vốn hơn 30 triệu, trong đó mượn ông bạn người Ấn Độ hết gần 20 triệu, thuê văn phòng 4 triệu, đặt cọc thuê văn phòng 12 triệu, mua 2 cái bàn, máy tính, mấy cái linh tinh hơn 10 triệu. Nhất quá tam, khó khăn tiếp theo thì không thể kể hết nhưng lần này không “phá sản”, nghĩ lại hình như là “hên nhiều hơn hay”…

Phần khởi nghiệp tôi xin dừng ở đây. Những phần còn lại là những kinh nghiệm và bài học mà tôi rút ra được trong suốt quá trình ở Sài Gòn và điều hành công ty, trong đó bao gồm tất cả những triết lý về cuộc sống, những buồn vui mà tôi xin được chia sẻ trong những chủ đề sau.